Sadık Yalsızuçanlar

Rus edebiyatının usta ismi Anton Pavloviç Çehov’un bütün öyküleri Everest Yayınları tarafından yeniden yayımlanıyor. Mehmet Özgül’ün Rusça asıllarından yaptığı özenli çevirileriyle kronolojik olarak yayımlanacak külliyatın ilk cildi Memurun Ölümü’nde yazarın 1880-1884 yılları arasında yazdığı altmış iki öykü yer alıyor.

Everest Yayınları, Rus dilinin büyük ustası, dünya yazınının değerli adı Anton Pavloviç Çehov’un bütün öykülerini, Mehmet Özgül’ün çevirisinden okura yeniden sunuyor. Bu, kırklı yıllardan itibaren Nihal Yalaza Taluy, Hasan Ali Ediz, Erol Güney, Oğuz Peltek, Rana Çakıröz, Şahap İlter, Ataol Behramoğlu vd. çevirmenlerin çabalarıyla Türkiye okuruyla sıklıkla buluşmuş olan Çehov’un derli toplu ve kapsamlı bir yayını olacak. Külliyatın ilki, Çehov, Bütün Öyküleri I (1880-1884), Memurun Ölümü adıyla yayımlandı. Kitapta altmışiki öykü yer alıyor. “Memurun Ölümü” bunlardan biri.

    Özgül’e, peşinen teşekkür etmeliyim. Çehov gibi bir sanatçının bütün öykülerini bize ulaştırıyor olması son derece önemli. Everest de övgü ve teşekkürü hak ediyor. Kitabın kapağı, iç dizaynı, baskısı, cildi oldukça özenli.

    Bizim öykü tarihimiz, araştırılma-incelenme açısından kimi teorik ezberlerle doludur. ‘Çehov tarzı’, ‘Maupassant tavrı’, ‘Sait Faik stili’, ‘Sabahattin Ali’ veya ‘Ömer Seyfettin ekolü’ türünden klişeler, -kimi genellemelere imkan veren birikime, öykü dağarına rağmen- hem okuru hem de yazarı etkileyen-değerleyen-belirleyen bir işlev de görmüştür. Bu ezberlerin gözden geçirilmesi açısından da önemli bu ‘bütün öyküleri’ yayını. Buna diğer yazarların da eklenmesini umalım.

PARLAK, BÜYÜLEYİCİ BİR TABLO

Modern zamanlarda –ne demekse?- Rus dilinde ‘yapılmış’ olan edebiyata ilişkin çok genel bir belirleme yapmak gerekirse, bir uygarlık krizinden geçen, toplumsal bir değişimin sancılarıyla kıvranan, modernleşmeyi, bizim gibi Batılaşma biçiminde algılayan baskın eğilimlerin yol açtığı buhranla beslenen bir edebiyattır diyebiliriz. Toplumun kalbinde derin bir kriz var ise, hele Rus toplumu gibi sınıfların keskin hatlarla oluşmaya başladığı bir cemiyetten söz ediyorsak, özelde edebiyat, genelde sanat, gerek içerik gerekse dil-anlatım açısından gürbüz örnekler üretir. Modern Rus edebiyatı bu örneklerin, bugün hâlâ ilgiyle okunan, yeniden yorumlanan, etkisini sürdüren, göz kamaştırıcı örnekleriyle doludur. Bu örnekler arasında Gogol’ün Palto’sundan çıkan diğerleri gibi, Çehov’un da özel bir yeri vardır. Onu özel kılan, sadece öykü ‘tür’ünde değil aynı zamanda ve en az onun kadar özgün ve etkileyici, kıymetli oyunlar yazmış olmasıdır. Kırk dört yıla sığdırdığı öykü ve oyunları, Çehov’un izlenimci-eleştirel, hatta ironik dilinin örnekleri olarak tekrar tekrar okunmakta, incelenmekte, eleştirilmektedir.

    Çehov’un çocukluk ve ilkgençlik yıllarında yaşadığı ağır koşullara, serinkanlı mizacına rağmen yaklaştığı her trajik durum ve olguyu, ironik bir dille yansıtması incelenmeye hâlâ muhtaçtır. Tolstoy’un diliyle söylersek, Çehov, özellikle izlenimci yanıyla, çağdaşları, öncülleri ve ardılları arasında belirgindir: “Çehov bir sanatçı olarak, önceki Rus yazarlarıyla, Turgenyev, Dostoyevski veya benimle mukayese bile edilemez. Çehov’un kendi biçimi var empresyonistler gibi. Bakarsanız adam hiçbir seçim yapmadan, eline hangi boya geçerse onu gelişigüzel sürüyor. Bu boyalar arasında hiçbir münasebet yokmuş gibi görünür. Ama bir de geri çekilip baktın mı şaşırırsınız. Karşınızda parlak, büyüleyici bir tablo vardır.”

‘İNSAN, YAŞADIĞIDIR’

“Kendi derdim söylerem/başkasını hikayet etmezem” diyen bilge-şair kadar değilse de, Çehov’da iç tutarlılık, yalınlık ve içtenlikten söz edilebilir. Gorki’nin ettiği gibi: “Sanırım Anton Çehov’la karşılaşan herkes, içinde ister istemez daha yalın, daha doğru, daha kendisi olma isteği duyardı. Çehov hayatı boyunca hep kendi ruhsal bütünlüğü içinde yaşadı, her zaman kendisi olmayı, iç özgürlüğünü korumayı başardı. Başkalarının özellikle de daha kaba insanların Anton Çehov’dan beklediklerine hiç aldırmadı. Bu güzel yalınlığın içinde, kendisi de yalın, gerçek ve içten olan her şeyi sevdi ve kendine özgü bir güçle başkalarına da yalın olmayı öğretti.” Sanırım Çehov’un en gerçekçi fotoğrafı budur. Buna, ‘insan inandığıdır’ deyişini de eklemeliyiz. Çehov böyle demişti, bunu, ‘insan, yaşadığıdır’ biçiminde de okuyabiliriz. Tıp, nikahlı karısı, edebiyat ise metresiydi, birinden sıkıldığında, geceyi diğerinde geçiriyordu. Bu ‘gerçekçi’ ve izlenimci hikâye anlatıcısının kahramanları, bir tür ‘çocuksu’ adamlardı. Duru, sakin gibi görünen, sıradanmış izlenimi veren ‘durum’ların gerisindeki/altındaki gizemi ve gerilimi yansıtırken kendisi de sakinmiş gibiydi. Ama bu sükûnetin bizi daima bir iç gerilimde yaşattığı, okudukça spleen’i artırdığı da açık.

    Dünya öykü ve tiyatro edebiyatının tartışmasız en büyük isimlerinden biri olan Anton Çehov’un tüm yapıtlarının yayımlaması, bu fotoğrafın daha net görülmesini sağlama yönünde bir işlev görecektir. Mehmet Özgül’ün Rusça asıllarından yaptığı özenli çevirileriyle kronolojik olarak yayımlanacak olan Çehov kitaplığının şimdiden, kitaplığımızın nadide bir yerinde yerini alacağını söyleyebiliriz.

MEMURUN ÖLÜMÜ, ANTOV PAVLOVİÇ ÇEHOV, ÇEV.: MEHMET ÖZGÜL, EVEREST YAYINLARI, 320 SAYFA, 15 TL

Kitap Zamanı

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Yorum yaz

Lütfen yorumunuzun yazının konusu ile alakalı olmasına dikkat edin. Kişisel hakaret içeren yorumlar silinecektir. Reklam amaçlı yorumlar silinecektir. 'Gönder' düğmesine basmadan önce yeni bir güvenlik kodu üretmek için tarayıcınızın *Yenile* düğmesine basın. Yukarıdaki durum yanlış güvenlik kodu girildiği durumlarda geçerlidir.
İsim:
E-posta:
Web sayfası:
Başlık:
BBCode:
Yorum:
	Ek yorumlar konusunda bana e-posta aracılığı ile ulaşılmasını istiyorum.