Sadık Yalsızuçanlar

Yusuf Kenan Beysülen ve Cemalettin Canlı’nın kaleme aldığı Zaman İçinde Bediüzzaman adlı biyografi, asfiya niteliği olan muhakkiklerin son büyük örneği, Risale-i Nur’un müellifi, son asrın ömrü zindanlarda geçmiş müceddidi ve kalplerin ‘şefkatli tabibi’ Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin hayatına ışık tutuyor.

Yüzyılın büyük bilgesi Bediüzzaman Said Nursi’ye ilişkin yeni bir kitap geldi: Zaman İçinde Bediüzzaman. İletişim Yayınları’nca okura sunulan kitabı, Yolcu adlı belgeselin yönetmeni ile senaristi, Yusuf Kenan Beysülen ve Cemalettin Canlı kaleme almış. Yolcu, Kalan Müzik’in de katkısıyla, Karşı Film tarafından seyirciye DVD olarak sunulmuştu. Bu titiz belgeseli başarıyla kotaran Beysülen ile Canlı, araştırma ve yapım sürecinde devşirdikleri bilgi ve belgeleri, tarihe kayıt düşecek biçimde bir araya getirmekle kalmamış, Bediüzzaman’ın yaşamına, mücadelesine, eserlerine ve düşüncelerine ilişkin son derece ayrıntılı-kapsamlı bir araştırma-yorum da ortaya koymuşlar.

Zaman İçinde Bediüzzaman’a Ömer Laçiner de bir sunuş yazmış. Laçiner, kimi nesnel belirlemelerde bulunuyor yazısında. Yakın tarihin, olayların ve aktörlerin, resmi ideolojik algılardan kurtularak analitik ve nesnel biçimde okunmasına ilişkin vurguyla açılıyor sunuş. Bediüzzaman’ın ‘apolitik’ gibi görünen lehçesinin içerisindeki ima ve göndermelerin aslında egemen sistemin nosyonlarını nasıl eleştirdiğini, bu yönüyle asla siyaset dışı olmadığını saptıyor Laçiner.

Muhakkiklerin son büyük örneği

Nurculuğun, modernleşmeyi ‘gerekli’ gördüğüyle ilgili belirlemenin kendi payıma tartışmalı olduğunu belirtmem gerekiyor. Bediüzzaman’ın modernlikle İslam arasında uzlaşma sağlamaya çalıştığı, “geleneksel İslam’ın dışında başka bir yol aradığı” tespitleri de açımlanmaya muhtaç. ‘Gelenek’ kavramını, seküler nitelikleri de olan, mitik ve folklorik bir algı olarak nitelersek, bu yargının ilk bölümü haklıymış gibi görünüyor. Ne var ki, geleneği, Guenoncu anlamda, ilk insandan bugüne hikmet ve irfan damarı olarak tanımlarsak, bu yargının iler tutar bir yanı olmadığı açık. Bediüzzaman, geleneksel İslam irfanının modern zamanlardaki en zengin lehçesini oluşturur. Bu da bir ‘inşa’ değil, ‘ihya’ ve ‘tecdit’tir. Tecdidin de ‘dinin yenilenmesi’ olmadığı vurgulanmalı. İslam’da deyim yerindeyse bir ‘metin’ sorunu yoktur. Sorun, ‘metin’in (Kur’an) anlaşılmasına ilişkindir. Bunun için ‘muhakkik’lere gereksinim duyuyoruz.

Bediüzzaman, asfiya niteliği olan muhakkiklerin son büyük örneği. Çileli, fırtınalı bir yaşamı olmuş. Kitapta ayrı bir bölüm açılan Arvasi ile ilişkileri, farklı ism-i şerif’lerin tecellilerinin -tasavvuftaki ifadesiyle münaferet-i esma’nın- sonucu olarak okunmalı. Bediüzzaman’ın iktidarın bir parçası olarak muhalefet bağlamı dışında, Gandhi’yi anımsatır biçimde, bir tür ‘mutlak kayıtsızlık’ zemininde durduğunu, tutumunun, “kendi mesleğinin muhabbetiyle hareket etmek” olduğunu biliyoruz. “Başkasının mesleğine adavet”e yer yok burada.

Bir ömre yayılan çile

Bediüzzaman’ın çilesini Necip Fazıl, bütün bir ömre yayılmış, bir tür “Çin işkencesi” olarak niteler. Kitapta ayrıntılı biçimde bunun öyküsünü bulabiliyoruz. Belgeselde yer alan çok sayıda tanık ve uzmanın verdiği değerli bilgilerin çoğunu, özellikle Necmettin Şahiner’in Son Şahitler adıyla kitaplaştırdığı tanıklıklarda okumuştuk. Gerek Badıllı’nın Mufassal Tarihçe-i Hayat’ında gerekse Şahiner’in belirlediği tanıklıklarda, mektup ve müdafaalardaki kimi göndermelerin arka planını da bulmak mümkün. Zaman İçinde Bediüzzaman, büyük bilgenin içine doğduğu çevrenin sosyolojik ve irfani tasvirini de veriyor. Çocukluk yıllarından itibaren, “cemâl” âlemine gidişine değin yaşadığı olayları özetliyor.

Muktedirlerle, İtalyan-Alman faşizmi kırması bir despotik siyasal iktidarla ilişkilerine ışık tutan pek çok veriyi içeriyor kitap. Bediüzzaman’ın çocukluğu, öğrenciliği, Meşrutiyet ve özellikle 31 Mart sürecindeki öyküsü, Hazreti İsa gibi dağlarda geçen günleri, Kafkas cephesindeki anıları, Kürt seçkinleri, Kürt kültürel ve siyasal oluşumları içerisindeki konumu, Yeni Said’e dönüşümü, sürgün günlerinin başlayışı, Eskişehir, Barla ve Burdur hapsi, Kastamonu, Denizli, Emirdağ ve Afyon zamanları, son evresi, Demokrat Parti iktidarı dönemi… Kitap, bütün bu evreleri, bir roman üslubunda, doğru biçimde okura yansıtabiliyor. Zaman İçinde Bediüzzaman, Üstad’a ilişkin oldukça değerli, emek verilmiş, dikkate değer ve kışkırtıcı bir kitap. Son kısmındaki belgeler de hayli ilgi çekici.

Kitabı okuyunca bir (ön)yargım pekişti: Bu büyük bilgeyi en çok saff-ı evveli oluşturan ilk talebeleri anlamıştır. Ne ki, bütün ariflerde olduğu gibi, kısmen hermetik bir dilin içinden konuşan bu modern zaman arifi, talebesi Said Özdemir’e dediği gibi, “Kendisi tatmış, yemiş; öğrencilerine ise koklatmıştır…” Risale-i Nur, Kur’an’ın hazinelerinden gelmedir. Tıpkı İbn Arabi, Hazreti Mevlânâ, Gavs-ı Azam ve İmam-ı Rabbani’nin eserlerinde olduğu gibi, Bediüzzaman’ın Risale-i Nur’u da, Kur’an’ın elmas dükkanından bize pırlantalar sunmaktadır. Bu irfan pınarının yaşamının içinden çağladığı Bediüzzaman’a, cumhuriyetin siyasal elitleri/muktedirler, kendi deyişiyle, “dünyayı zindan etmişler”dir. “Altmış yıldır dünya lezzeti namına bir şey bilmiyorum.” diyen Üstad’ın bir savunmasında, “Artık yeter! Tahammül kalmadı!” diye yükselen feryadı, “Dinim eğer beni intihardan men etmeseydi, Said bugün toprak altında olacaktı.” itirafı da gösterir ki, ona yapılan gerçekten de oldukça kıyıcı, ağır, dayanılması güç bir Çin işkencesidir.

Meselenin şahdamarını tutanlar tepki görürler

Peki, Bediüzzaman neden bu denli şiddetli bir tepki görmüştür? Kitap okunduğunda bu sorunun da yanıtı belirmektedir. Malcolm X’in dediği gibi, “Meselenin şahdamarını tutanlar şiddetli tepki görürler…” Bediüzzaman’ın, yaşamı ve eserleriyle Türkiye’de ve giderek dünyada nasıl hayırlı bir çığır açtığı, ne türden güzel sonuçlara müncer olduğu ortada. Bu, onun gün geçtikçe güneş gibi parlayan kişiliğinin ve irfanının billurlaşmasına da yol açmaktadır.

Bu arada Yolcu’dan da söz etmek, birkaç sözcükle de olsa, bu çalışmanın Bediüzzaman’a, Nurculuğa ve Risale-i Nur hareketine ilişkin şimdiye değin yapılmış görsel çalışmalar arasında, titiz, nesnel ve görsel dil açısından da son derece nitelikli olduğuna değinmek gerekir. Yönetmeni ve metin yazarını kutluyorum. Kalan Müzik’e ve İletişim Yayınları’na teşekkür ediyorum. İslam bilgeliğinin kalbinden yaralandığı, manevi yaşamın örselendiği bir dönemde belirmiş, bu toprakları Horasan pirleri gibi yeniden mayalamış büyük bilgenin yaşamını ve tefekkürünü doğru biçimde yansıtan bu türden çalışmaların artmasını, literatürün gürbüzleşmesini diliyorum.

Kitap Zamanı

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Yorum yaz

Lütfen yorumunuzun yazının konusu ile alakalı olmasına dikkat edin. Kişisel hakaret içeren yorumlar silinecektir. Reklam amaçlı yorumlar silinecektir. 'Gönder' düğmesine basmadan önce yeni bir güvenlik kodu üretmek için tarayıcınızın *Yenile* düğmesine basın. Yukarıdaki durum yanlış güvenlik kodu girildiği durumlarda geçerlidir.
İsim:
E-posta:
Web sayfası:
Başlık:
BBCode:
Yorum:
	Ek yorumlar konusunda bana e-posta aracılığı ile ulaşılmasını istiyorum.